|
|
 Instrumenty pochodne na WGPW
Wstęp
Geneza instrumentów pochodnych
Kontrakty terminowe na warszawskiej giełdzie
Mechanizm działania kontraktów terminowych
Dźwignia finansowa
Parametry kontraktów na WIG20
Strategie inwestowania w kontrakty terminowe
Arbitraż
Transakcje zabezpieczające (hedging)
Zaczynamy inwestowanie w kontrakty terminowe
Kontrakty terminowe na waluty i akcje
Kontrakty terminowe na obligacje skarbowe
Jednostki indeksowe MiniWIG20
Opcje na WIG20
Opcje na akcje
Warranty opcyjne
Słowniczek
--------------------------------------------------------------------
Opcje na WIG20
Kupno kontraktów terminowych we właściwym momencie przynosi
zyski lub straty proporcjonalne do zmiany ich kursu. Niezależnie od
tego, czy zachowanie się rynku będzie zgodne z naszymi oczekiwaniami
czy nie, musimy zrealizować kontrakt w dniu wygaśnięcia
lub zamknąć go wcześniej na rynku i wywiązać się w ten sposób
z warunków umowy.
Nieco inaczej jest w przypadku opcji. Nabywca tego instrumentu nie
ma bowiem obowiązku, a prawo do realizacji warunków kontraktu,
a zależnie od wyboru nabywcy, wystawca może być zobowiązany
do spełnienia warunków opcji. Za prawo to nabywca opcji (posiadacz
długiej pozycji) zobowiązany jest jednak do zapłaty już w momencie
zawarcia transakcji, co nie ma miejsca w przypadku kontraktów
terminowych. Opcje, tak jak kontrakty terminowe, rozliczane są
pieniężnie.
Jeżeli spodziewamy się wzrostu kursu WIG20 o 100 punktów z 1500
na 1600 pkt., najprostszą strategią byłby zakup akcji wchodzących
w skład WIG20 odzwierciedlających jego zachowanie i trzymanie ich
do czasu wzrostu kursu. Jeśli zainwestujemy 15 000 złotych w akcje
z WIG20 i indeks WIG20 rzeczywiście wzrośnie o 100 punktów, zysk
z takiej transakcji powinien wynieść 1000 złotych minus prowizje
i podatek. Alternatywą dla tej transakcji jest użycie kontraktów terminowych
lub jednostek indeksowych MiniWIG20. Tak czy inaczej
zmiana wartości portfela będzie proporcjonalna do zmian cen rynkowych.
Jednak zamiast kupna akcji lub kontraktów terminowych można
zastosować opcje. Jeśli inwestor spodziewa się wzrostu WIG20,
logiczne wydaje się nabycie prawa do jego kupna w przyszłości po
określonej cenie. Kupując na przykład grudniową opcję kupna (call)
z kursem wykonania 1500, otrzymujemy w zamian za zapłaconą
wystawcy cenę prawo do kupna WIG20 po kursie 1500. Ważne
jest tutaj słowo prawo, które w przeciwieństwie do inwestowania
w kontrakty terminowe oznacza, że ta przykładowa opcja
zostanie wykonana jedynie w przypadku, gdy indeks WIG20 będzie
wyższy od 1500 pkt. Kwota rozliczenia opcji kupna w momencie
wykonania będzie więc równa różnicy między ceną rozliczeniową
(czyli kursem rozliczeniowym pomnożonym przez mnożnik) a ceną
wykonania (w naszym przykładzie 1500 punktów × 10 zł) lub
będzie równa zero, w zależności od tego, która z obu wielkości
będzie większa.
Analogicznie wygląda sytuacja z opcjami sprzedaży (put). Instrumenty
te dają posiadaczowi prawo do sprzedaży WIG20 po określonej
z góry cenie (cenie wykonania). Opcje sprzedaży zostaną wykonane
tylko w momencie, gdy cena rozliczeniowa WIG20 będzie niższa od
ceny wykonania określonej z góry w specyfikacji opcji. Zarówno opcje
kupna, jak i opcje sprzedaży posiadające w momencie wygaśnięcia
dodatnią wartość wewnętrzną, są wykonywane automatycznie - ich
posiadacz nie musi się więc martwić o procedury zgłaszania opcji
do wykonania.
Za każdą transakcją kupna opcji stoi też jej wystawca. Jego sytuacja
jest dokładnie przeciwieństwem sytuacji kupującego opcję. Wystawca
opcji kupna (call) ma obowiązek wypłacenia różnicy między ceną
rozliczeniową a ceną wykonania opcji, a wystawca opcji sprzedaży
(put) - różnicy między ceną wykonania a ceną rozliczeniową.
Opcje europejskie, jakimi są opcje na indeks WIG20, mogą być wykonane
jedynie w dniu wygaśnięcia. Do tego czasu, podobnie jak
w przypadku kontraktów terminowych, o to, żeby wystawca opcji
wywiązał się ze swoich zobowiązań dba izba rozliczeniowa, która
pobiera depozyt zabezpieczający w zależności od aktualnych warunków
rynkowych i dokonuje codziennych rozliczeń. Kurs opcji przed
dniem wygaśnięcia uwzględnia dwa czynniki: wartość wewnętrzną
(czyli wartość opcji, jaką inwestor otrzymałby wykonując opcję)
oraz wartość czasową, która wynika z prawdopodobieństwa, że
w okresie życia opcji cena aktywu bazowego (np. WIG20) zmieni
się. Teoretycznie kurs opcji europejskiej prawie nigdy nie powinien
spaść poniżej wartości wewnętrznej, jednak w praktyce może się
to zdarzyć.
Wartość wewnętrzna opcji zależy w prosty sposób od poziomu kursu
aktywu bazowego względem ceny wykonania. A więc w przypadku
opcji kupna (call) jest to różnica między ceną bieżącą aktywu
bazowego a ceną wykonania określoną w specyfikacji kontraktu.
Na wartość czasową wpływają w głównym stopniu dwa czynniki.
Pierwszym z nich jest sam czas - liczba dni pozostałych do wygaśnięcia
kontraktu. Naturalnie im dłuższy jest czas do wygaśnięcia
opcji, tym wyższa jego teoretyczna wartość. Drugim czynnikiem
jest zmienność papieru bazowego - im większa, tym lepiej dla opcji,
gdyż zwiększa się szansa na korzystne dla posiadacza zmiany
w przyszłości.
Na przykład, gdy kurs WIG20 wynosi 1550 punktów, kurs wykonania
1500 punktów, a kurs opcji 65 punktów, wartość opcji kupna rozłoży
się na wartość wewnętrzną (1550 - 1500 = 50 pkt) i wartość
czasową (65 - 50 = 15). 15 punktów (150 złotych) jest dodatkową
ceną, jakiej wystawca żąda za ryzyko wzrostu WIG20 ponad 1550
punktów. Kurs opcji kupna w przypadku, gdy wartość indeksu WIG20
jest niższa niż kurs wykonania będzie uwzględniał wyłącznie wartość
czasową. Do wyceny opcji stosuje się modele matematyczne
i statystyczne. Najpopularniejszy to model Black-Scholesa, który jako
parametrów cen rynkowych używa aktywu bazowego, ceny wykonania,
czasu do wygaśnięcia i zmienności aktywu bazowego oraz
stopy procentowej. Obok opcji europejskich, na giełdach notowane
są również opcje amerykańskie, które posiadają dodatkową cechę
pozwalającą na wykonanie opcji w dowolnym momencie jej życia,
a także opcje rozliczane przez dostawę fizyczną.
Oprócz podstawowych transakcji nabywania i wystawiania opcji
kupna (call) i sprzedaży (put) szerokie zastosowanie na rynku mają
strategie łączenia różnych opcji z papierami wartościowymi lub innymi
opcjami lub kontraktami terminowymi. Dwie najbardziej podstawowe
to wystawienie opcji z pokryciem (covered call) i ubezpieczenie
portfela (protective put lub portfolio insurance).
Popularna metoda stosowania opcji w połączeniu z akcjami lub kontraktami
to jednoczesne posiadanie aktywu bazowego i kupno opcji
sprzedaży (put), zwana ubezpieczeniem portfela. Inwestor obniża
swoją stopę zwrotu o cenę zapłaconą za opcję, jednak w przypadku
spadku wartości portfela akcji, opcja sprzedaży ochrania wartość
portfela i nie dopuszcza do spadku jego wartości poniżej ceny wykonania
opcji. Ubezpieczenie portfela można stosować w okresie,
kiedy obawiamy się spadku wartości portfela, a jednocześnie nie
chcemy rezygnować z potencjalnych zysków, jeśli okaże się, ze rynek
zwyżkował. Ceną takiego ubezpieczenia jest cena zapłacona
za opcję put.
Analogicznie do ubezpieczenia wartości portfela opcjami put, możemy
zastosować opcje call. Gdy inwestor ma zamiar nabyć określone
aktywa w przyszłości nie dysponując środkami na ich zakup, może posiłkować
się opcją call, która zagwarantuje mu, że w przypadku wzrostów
kupi w przyszłości żądane aktywa po z góry określonej cenie,
lub jeśli na rynku cena będzie niższa, zrezygnuje z wykonania opcji.
Zyskowność inwestowania w opcje
Wystawienie niepokrytej opcji kupna (call) może się skończyć dla jej
posiadacza bardzo dotkliwymi stratami, gdy nastąpi niekontrolowany
wzrost ceny aktywu bazowego powyżej ceny wykonania. Przy
gwałtownych wzrostach, straty w stosunku do ceny otrzymanej za
opcję mogą być bardzo duże. Strategia wystawienia opcji z pokry-
ciem polega na wystawieniu opcji kupna (call) przy jednoczesnym
posiadaniu aktywu bazowego. Strategia ta może być polecona inwestorowi,
który posiadając np. akcje wchodzące w skład WIG20
nie spodziewa się wzrostu ich kursu w określonym przedziale czasu.
środki otrzymane z wystawienia opcji powiększają stopę zwrotu,
a w przypadku wzrostu kursu akcji inwestor zabezpieczony jest
przed stratami, rezygnując jednocześnie z potencjalnych zysków.
Wartość takiego portfela jest ograniczona do ceny wykonania opcji
kupna (call).
Możliwości łączenia ze sobą opcji i aktywów bazowych jest znacznie
więcej niż w tych dwu przykładach. Inwestorzy mogą łączyć ze sobą
opcje call, put o różnych cenach i terminach wykonania w postaci
długich lub krótkich pozycji, otrzymując w przyszłości dość ściśle
określoną zyskowność strategii względem kursu aktywu bazowego.
Nazwy tych transakcji często odzwierciedlają ich kształt, np. motyl
(butterfly), kołnierz (collar), a także związane są z zamiarami inwestora
- spread kalendarzowy, spread byka czy spread niedźwiedzia.
źródło:
| |
